Thus it is that the heedless squander the treasure of happiness and walk off with a few bent coins.
from Yusuf and Zulaikha
translated by David Pendlebury
یا به عبارت دیگر چنین است که بی فکرها گنج شادمانی را بر باد می دهند و با چند تا سکهء کج می روند پی کارشان.
از یوسف و زلیخا
حکیم نورالدین عبدالرحمن جامی
هر چیزی یه ترکی داره
از اونجاست که نور می آد تو
...
چهارده پونزده ساله رو صحنه نبودم
افتادم به جستجو در باره مذهب و فلسفه
اما همیشه شادمانی یه جوری راهش رو به درونم باز می کنه
آخرین بار که رو صحنه بودم شصت سالم بود
هنوز بچه بودم، یه بچه با یه عالم آرزو
از دست خودم دلخورم. از غفلتم. دو تا نمایش خوب را از دست دادم. یکی مجموعه تصاویر یوسف کارش. و دیگری تابلوهای ادوارد مانچ. پاک فراموش کردم هفته پیش آخرین فرصت دیدن اینها بود.
(ای آسمان (یا هر چه می خواهی خطابش کنی
یکی را از بند به در آر، و به آغوش آن دیگری که حالا مظطربش است بازگردان. اگر آن قدر لطف داشته ای که دو تای متفاوت را از دو گوشهء دور از هم در دنیایت بر سر راه یکدیگر قرار دهی، دو تا که کودکی شان در دو جای کاملا متفاوت با هم سپری شده، و از وجود هم و پیوند خوردن آینده شان کاملا بی خبر بوده اند، حالا هم به سوی هم بازگردانشان. بگذار همیشه پیوند به فاصله چیره شود، اگر در جایی نهال دلداگی سر از عالم وجود بر آورد، بگذاراز تمام لگد های خشونت بار، از تمام بی تفاوتی ها، از تمام تاریکی ها، از تمام فراموشی ها، چنان جان سالم بدر برد ، چنان پا بگیرد، و چنان گل سرخی شود که حتی خودت هم نتوانی جلودارش شوی. بگذار.
این همه سال در این دنیا ... دست آخر نه اندرونی اش را شناختی، نه بیرونی اش را، نه دانستی حسابش چیست، نه کتابش کجا.
.
همکلاس ژاپنی من می گوید با داستان های هزار و یک شب بزرگ شده. احتمالا او بیش از من وارد است، چون من بیشتر بتوانم بگویم با ماجراهای تن تن بزرگ شدم. برداشت اجتماعی و فرهنگی در باب آن برههء خاص از تاریخ ما بر اساس حتی چنین مورد کوچکی بماند.
اما حالا خوشحالم که فرصتی پیش آمده که با این داستان ها آشناتر شوم. اولین چیزی که با ورود به حال و هوای آنها به ذهنم رسید تشخیص رد پای آنها در کارهای بورخس است، و در بوف کور صادق هدایت، که چند سالی هست که سراغ آنها نرفته ام.
نکته های دیگری که به نظرم می آیند یکی توصیف بی سانسور ماجراهای عاشقانهء روایت گرانی ست که در سفرهایشان به دمشق و بغداد و قاهره و غیره تجربه های ماجراجویانهء اروتیکی (یا شاید درست تر است بگوییم شهوت آلود) را از سر گذرانده اند که توصیفشان هم بسیار طبیعی می نماید. نمی دانم، اما گمان نمی کنم اینگونه بیان در اروپای 600، 700 سال پیش میسر بوده. براستی ما چقدر از روح جوامع خاورمیانه در سده های اخیر (یا مسلمان، یا هر گونه که بخواهی خطابش کنی) آگاهیم؟ آیا از ورای قرن بیست و یکم و با لنز تجربه های زمان خودمان، می توانیم دنیای آن زمان را تخمین بزنیم، یا آنچه که گمان می کنیم می دانیم همه توهمات امروزی ماست؟ نکته دیگر شخصیت های زنان است. اینها، با وجود آنکه زیر روبنده اند، به نظر می آید که با شهوت های وجودشان بسیار راحتند. با یک نگاه در بازار یا هر جای دیگر عاشق می شوند، خودشان هستند که بر می گزینند، کسی را به دنبال بر گزیده شان می فرستند، مرفه اند، و خودشان هستند که برای او خرج می کنند. از مخاطره کردن هم ابایی ندارند. اصلا گمان نمی کنم زنان در اروپای آن زمان چنین اراده ای داشتند. (این را می دانم که همین دو سه قرن پیش زنان انگلیسی در مواجهه با زنان مصری کاملا حیران بودند که برخی از آنها برای خودشان صاحب ملکند در صورتی که در انگلستان چنین قانونی وجود نداشت). نمی دانم این تصویر از زنان واقعی بوده، یا رویا و آرزوی بعضی مرد های راویان این داستان ها بوده (یا رویا و آرزوی زنهای راوی)!؟ به هر حال باید حقیقتی در آن نهفته باشد. انگار لب مطلب اینست که زن ها هوسرانند و بی وفا، و نباید به آنها اعتماد کرد. اگر اشتباه نکنم تصویر زن در اروپای آن دوره بیشتر از مریم مقدس است.
مترجم کتاب از خاطرهء خوش شبهای کودکیش در بغداد آغاز می کند و مادر بزرگش و سایر زنانی که با آب و تاب این قصه ها را براش تعریف می کردند. مسلما نطفهء سبک داستان های پا ورقی و سریال های دنباله دار را باید در این داستان ها جست.
ظاهرا نطفهء این داستان ها را هم باید در هزار افسان و سایر داستان های کهن ایران و بخصوص در زمان ساسانی جست، که آنها هم از داستان ها و افسانه های هندی مایه گرفته اند. خواندن این داستان ها را شدیدا به کسانی که علاقمند به نویسندگی یا سناریو و فیلم سازی هستند توصیه می کنم.
The Arabian Nights, translated by Husain Haddawy
Based on the Text edited by Muhsin Mahdi
پی نوشت: در حقیقت تا اینجا برداشت من از این داستان توانایی قصه است و قدرت تخیل در نجات بخشیدن انسان ها، و درملایم کردن و انسان کردن آدمها و نهایتا آموختن گذشت و توانایی دوست داشتن به آنها
